در ادامه بازديدی از کتابخانه مهندسی مواد در پالايشگاه آبادان به عمل آمد. کتابدار اين کتابخانه خانم دريسی پور به تنهايی اين کتابخانه را اداره ميکرد و اقتدار يک کتابدار علاقه مند را درآنجا نشان می داد. نظم و ظرافت و زيبايی در تمام کتابخانه به چشم می خورد. رده بندی کتابخانه کنگره بود و حتی سی ديها هم در قالب طرح کنگره رده بندی شده بودند. اين کتابخانه که نمادی از اداره کتابخانه توسط تک کتابدار بود به خيلی از کتابدارنماها نشان داد که ميتوان بدون غرولند کردن و قيم مابی برای کاربران به راهنمايی و هدايت مشتريان خود بپردازند. حتی اين کتابدار نقشه راهنمای کتابخانه را هم تهيه کرده بود. کاربران اين کتابخانه مهندسان پالايشگاه بودند. پس از اين کتابخانه- فرهنسگرای نفت و کتابخانه آن بازديد شد. مجموعه غنی از منابع داستانی و تاريخی و ادبی در اين کتابخانه وجود داشت که در نوع خود کم نظير بود. کتابداران  اين کتابخانه از روشهای رده بندی کلاسيک استفاده نمی کردند و روش خاص خودرا داشتند. چون بر مجموعه تسلط کافی داشتند.اين مساله نشان داد که در جاهايی که روشهای ديگر موجب بهره بری از منابع اطلاعاتی ميشود ميتوان از روشها هم برای رده بندی منابع استفاده نمود. در کنار مجموعه ادبی و تاريخی-فضايی هم به مطالعه کودکان و نقاشی کشيدن آنها اختصاص داشت که بسيار جذاب و ديدنی بود. بعد از بازديد از اين کتابخانه ها و بازگشت به تالار مهر نوبت به سخنرانی های آقای زين العابدينی و خانم مکتبی رسيد که در يادداشتهای بعدی به آن می پردازيم...

 

همايش کتابداران آبادان

هر جوينده اطلاعات نيازدارد تا با توانمنديهای خاصی در اقيانوس پرتلاطم اطلاعات به جستجو بپردازد و اطلاعات مناسب و با کيفيت خويش را به چنگ آورد. سواد اطلاعاتی قابليتی است که فرد را در دسترسی مفيد به اطلاعات-ارزيابی انتقادی آن و استفاده دقيق و خلاق از اطلاعات به دست آمده به منظور رفع نيازهای اطلاعاتی توانمند ميکند. با سواد اطلاعاتی کسی است که آموخته باشد چگونه بياموزد. پس از ايشان خانم مکتبی-دانشجوی دکترای کتابداری دانشگاه اهواز-درباره فرهنگنامه کودکان و نوجوانان به سخنرانی پرداخت. وی گفت اين فرهنگنامه نخستين کتاب مرجعی است که برای کودکان و نوجوانان ايرانی تاليف شده است. وی پس از تعريف کتاب مرجع-دايره المعارف و ارائه تاريخچه ای از دايره المعارف نويسی ويژگيهای فرهنگنامه کودکان و نوجوانان را برشمرد. برخی از اين ويژگيها عبارت بودنداز: مناسب بودن زبان-استفاده از تصاوير گويا-بهره گيری از مشاوران نوجوان-انتشار پيوستها برای به روزسازی فرهنگنامه. خان مکتبی بيان داشت که تاکنون ۹ جلد از فرهنگنامه با ۱۵۰۴ مقاله موجود در آن به چاپ رسيده است. پس ازسخنان ايشان از کليه سخنرانان با اهدای جوايزی تجليل شد. مراسم در ساعت ۱۷ به پايان رسيد و گروه کتابداری و اطلاع رسانی دانشگاه چمران اهواز ساعت ۱۸آبادان را به مقصد اهواز ترک کرد.

اولين همايش کتابداران آبادان

 ...زمانی که در غرب از تمدن و تولید علم خبری نبود در ایران دانشمندانی بودند که ایران را از نظر علمی و فرهنگی به اوج رساندند. اما گذشت زمان و تحولات و حوادث مختلف، باعث نزول تولیدات علمی ایران گردید و غرب از ما پیش افتاد. باید درک کرد که تولید علم یک شبه صورت نمی گیرد.ما باید به خواندن عادت کنیم. هرگاه کتاب از زندگی ما حذف شود ما به بی سوادی کاربردی در پیشه خود مبتلا خواهیم شد. وی نقش کتابداران را در ترویج علم و دانایی محوری مهم دانست و بیان داشت البته تنها کتابداران تنها متولی عادت دادن کودکان و نوجوانان به مطالعه نیستند. والدین و معلمان و مسئولان نیز در این زمینه مسئولند.  وی در بخش سخنان خود درباره امانت بین کتابخانه ای صحبت کرد و بیشتر و اهمیت آنرا با توجه به اینکه هیچ کتابخانه ای قادر نیست همه منابع کتابخانه ای را تهیه نماید و ضرورتی هم به انجام این کار نیست، بیان نمود. وی پیشینه تاریخی امانت بین کتابخانه ای را مربوط به همکاری کتابخانه اسکندریه و پرگامون در دوران باستان دانست و گفت در آن زمان امانت بین کتابخانه ای براساس روابط مدیران بود و امروز بر اساس نیازاطلاعاتی کاربران. وی دوطرح امین و غدیر را در زمینه امانت بین کتابخانه ای معرفی کرد و مزایای عضویت در این طرحها را بیان نمود. دکتر عصاره اظهار داشت که بهتراست برای گسترش مجموعه، استفاده بهتر از منابع و صرفه جویی در هزینه ها فهرست مشترکی از موجودی کتابخانه های آبادان تهیه شود. همچنین خوب است که کتابخانه ها به طور کلی منابع متنوعی را تهیه نمایند تا برای کاربران مختلف به خصوص کودکان و نوجوانان جذبه و کشش داشته باشند. پس از سخنان خانم دکتر عصاره، و استراحت و پذیرائی ده دقیقه ای، فیلم بازسازی کتابخانه مرکزی کشاورزی در کرج و نیز فیلم تخریب یک کتابخانه و منابع آن و بازسازی مجدد آن نمایش داده شد. در فیلم نخست، مراحل بازسازی ساختمانی، وجین کتابها، بسته بندی آنها، انتقال آنها با کامیون به محل مورد نظر، ورود اطلاعات و قفسه گذاری و استفاده نهایی از کتابخانه نشان داده شد و مشخص گردید چه مشقاتی در این مراحل تحمل شده است. در فیلم دوم که بسیار برای هر کتابدار و کتابدوستی دردآور بود صحنه ای دلخراش ازبین رفتن کتابخانه ای براثر سیل نشان داده شد. بازهم با مشقات فراوان، کتابهای گل آلود، تمیز شدند، منابع جدید آورده شدند و کتابخانه به حالت اول درآمد و مجددا روح تازه ای در آن دمیده شد. پس از نمایش این فیلم، بازدیدی از نمایشگاه هنرهای تجسمی اداره ارشاد آبادان به عمل آمد...ادامه دارد.

فهرست نويسي مجلات الكترونيكي در OPAC

 

گروه كاري نشريات يا SWG براي اينكه مشخص كند كه كتابخانه ها چگونه مجلات الكترونيكي را براي كاربران خود دسترس پذيرتر مي سازند به صورت آنلاين يك بررسي را صورت داده است. اين كار در ماه اكتبر2005  و درچندين گروه بحث صورت گرفته است. هدف اين بود كه مشخص شود آيا اين كتابخانه ها مجلات الكترونيكي را در اوپك خود فهرست مي كنند يا خير. اين بررسي شش سوال سه قسمتي را در بر مي گرفت و براي گروههاي مختلفي همچون Autocat, Serialst و .. ارسال شد. پاسخها در 16 نوامبر2005 از 22 عضو كه عمدتا از كتابخانه هاي دانشگاهي بودند دريافت شد.

برخي از سوال و جوابها به شرح زير بودند. متن كامل را ميتوانيد از اينجا بخوانيد.

آيا ركوردهاي كتابشناختي مارك را براي مجلات الكترونيكي در اوپك خود به كار مي بريد؟

آيا اين ركوردها را براي استفاده محلي با افزودن نقاط دسترسي براي بخشها گسترش مي دهيد؟

اگر هم اوپك داريد و هم سياهه الفبايي مجلات الكترونيكي را نگهداري مي كنيد چگونه تفاوت اين دو را براي كاربران خود مشخص مي كنيد؟ برخي از اين پاسخها به اين ترتيب بودند:

اغلب كتابخانه ها مجلات الكترونيكي را در اوپك فهرست نويسي مي كردند برخي هم فقط به ارائه سياهه الفبايي مجلات اكتفا مي كردند.  چون هم كاملتر است و هم استفاده از آن براي كاربران ساده تر مي باشد. برخي هم در وب سايت خود يك فهرست موضوعي دارند كه در آن مجلات را بر حسب موضوع الفبايي كرده اند.

سخنراني دكترعصاره در هفته پژوهش

خانم دكتر عصاره پس از دكتر بيگدلي سخنران دوم بودند كه در زمينه ميزان همكاري بين نويسندگان مقالات در حوزه نجوم مقاله خود را ارائه دادند. ايشان ابراز داشتند كه با توجه به ميان رشته اي شدن رشته هاي مختلف علمي انزواي نويسندگان معنايي ندارد. وي در تحقيق خود قصد داشت تا دريابد آيا قانون بردفورد در حوزه مشاركت نويسندگان حاكم است؟ آيا اساسا بين نويسندگان رشته نجوم همكاري وجود دارد؟ ميزان همكاري كشورهاي مختلف در اين زمينه چگونه است؟ آيا گروههاي همكار غول آسا در حوزه نجوم وجود دارد؟ معدل تعداد نويسندگان گروهي چندنفر است؟ اين نويسندگان از كدام كشورها و چه حوزه هايي از نجوم هستند؟ و..

در مجموع از 419 مقاله بررسي مشخص شد كه در اين حيطه قاعده بردفورد حكم فرماست. تعداد اندكي از مقالات با همكاري تعداد بسيار زيادي از نويسندگان نوشته شده است. يك نويسنده در 7 مقاله حضور داشته است. امريكا-آلمان-چين-فرانسه و سوئد كشورهاي صدرنشين در زمينه همكاري با يكديگر بوده اند. به طور متوسط تعداد نويسندگان مقاله ها 6/6 نفر بود. تحقيق نشان داده است كه همكاري بين نويسندگان در حيطه نجوم رو به گسترش است.

 

نقش کتابدار در فرآيندهای سازمان

هفته گذشته يک سخنرانی علمی ديگر در دانشکده علوم تربيتی دانشگاه چمران اهواز برگزار شد. اين سخنرانی که توسط آقای عظيمی مربی گروه کتابداری ارائه شد در زمينه نقش کتابدار در سازمانها بود. وی در ابتدا تعاريفی از کتاب-کتابدار-اطلاعات-اطلاع رسانی-سازمان-تصميم گيری ارائه نمود و اين مفاهيم را از زمان پيدايش تا زمان حال مقايسه کرد. مثلا معنی کتاب که به معنای مجموعه ای از صفحه ای چوبی بود را با فرمتهای نوين کتاب مقايسه نمود. يا نقش کتابدار را وظيفه اش  امانت دادن و محافظت از کتابها تعريف شده بود با نقشهای متحول شده کنونی قياس کرد. پس از آن درباره سازمان و ويژگيهای آن مسائلی مطرح شد. وی بيان داشت که بايد در ابتدا يک سازمان و ويژگيهای آن را به خوبی شناسايی نمود. يک سازمان منابع و دارايی دارد که عبارتند از: منابع مالی-اطلاعاتی-عملياتی و کارکنان عملياتی. در مراحل تصميم گيری-برنامه ريزی و اجرا علاوه بر در اختيار داشتن عنصر حياتی اطلاعات بايد به اين عوامل ذکر شده نيز توجه شود. وی ويژگيهای اطلاعات در يک سازمان را به شرح زير برشمرد: درستی و صحت و اعتبار-جامعيت-به روز بودن-به هم فشردگی-ربط موضوعی داشتن-سازگاری با دانش. سپس وظايف فنی و تخصصی کتابدار و نيز وظايف سازمانی کتابدار در يک سازمان بيان و در مورد هريک به طور مفصل بحث شد. ادامه دارد...

كتابخانه ديجيتال جهانی

كتابخانه كنگره آمریکا برنامه‌اي را در دست اجرا دارد تا با همكاري كتابخانه‌هاي ديگر كشورها «كتابخانه ديجيتالي جهان» را راه‌اندازي كند. اين طرح با كمك 3 ميليون دلاري گوگل آغاز به كار خواهد کرد. به گزارش آسوشیتدپرس، جيمز بيلينگتن، کتابدار كتابخانه كنگره، مي‌گويد اين كتابخانه در پي جلب سرمايه‌هاي خصوصي بيش‌تر براي اين طرح چند زبانه است. مسؤولين كتابخانه كنگره اميدوارند در اين زمينه با كتابخانه‌هايي در چين، هند و كشورهاي جهان اسلام همكاري كنند.بنيان اصلي طرح، كتاب‌هاي موجود ديجيتالی‌‌شده در كتابخانه كنگره است. اين كتابخانه عهده‌دار طرح دانش‌نامه ديجيتالي امريكانا و همكاري‌هاي كتابخانه‌اي بين امريكا و كشورهاي برزيل، فرانسه، هلند، روسيه و اسپانيا نيز هست.بيلينگتن مي‌گويد:‌ «كتابخانه ديجيتالي جهان تلاشي است براي رفتن به فراسوي امريكا و اروپا ... به سوي فرهنگ‌هايي كه اكثريت جهان را تشكيل مي‌دهند».بيلينگتن براي نمونه به همكاري‌هاي كتابخانه كنگره و كتابخانه ملي مصر اشاره كرد كه باعث در دسترس قرار گرفتن مجموعه‌اي بي‌نظير از آثار علمي اسلامي سده‌هاي 10 تا 16 مي‌شود.
بيلينگتن يادآور شد موفقيت اين طرح بستگي زيادي به همكاري‌هاي همتايان این کتابخانه در ديگر كشورها دارد.

 

 

تبديل مندرجات يك كتاب به داده هاى ديجيتال هرگز كار آسانى نيست: هر يك از صفحات كتاب بايد جداگانه تصويربردارى (اسكن) شده و سپس مندرجات آن در قالب يك فايل كامپيوترى به فايل هاى مربوط به صفحات ديگر افزوده شود. تا اين اواخر، فرايند «ديجيتالى كردن كتاب» يك فرايند آهسته و بسيار خسته كننده بود و انجام آن غالباً به كشورهايى نظير فيليپين يا هند واگذار مى شد. امروزه اما چند شركت درصدد توليد روبات هاى اسكن كننده كتاب برآمده اند. يك مدل سوئيسى از اين وسايل خودكار در استانفورد قادر است بيش از ۱۰۰۰ صفحه كتاب را در يك ساعت تصويربردارى كند. با اين حال، قيمت آن از نيم ميليون دلار فراتر مى رود. يك نسخه آمريكايى از اين روبات ها ۱۰۰ تا ۱۵۰ هزار دلار قيمت دارد و نمونه اى از آن براى نخستين بار به وسيله متصديان «كتابخانه عمومى راچستر» در نيويورك خريدارى شده است. تلاش براى خلق سيستم هاى تصويربردارى ارزان تر در ساير مجامع علمى و كتابخانه اى آمريكا ادامه دارد. اما نكته اينجا است كه حتى با بهره گيرى از اين فناورى، ديجيتالى كردن كتاب هاى موجود سال ها به طول خواهد انجاميد و هزينه فراوانى را نيز در پى خواهد داشت. استانفورد به تازگى هزينه ديجيتالى كردن كتابخانه ۸ ميليون جلدى اش را ۲۵۰ ميليون دلار برآورد كرد.برخى شايد تبديل كتاب هاى چاپى به داده هاى زودگذر را گامى به عقب در راستاى حفظ و نگهدارى ميراث علمى به شمار آورند، اما حقيقت چيز ديگرى است: كتابخانه هاى امروزى لزوماً مخازن قابل اعتمادى براى پاسداشت كتاب ها نيستند. مثلاً كتابخانه بزر

گ اسكندريه كه گفته مى شود سابقه فعاليت آن به حدود سه قرن پيش از ميلاد مسيح (ع) برمى گردد و صدها هزار كتيبه ارزشمند را در خود جاى داده است بارها طى هزاره اول پس از ميلاد دچار آسيب و ويرانى شده و بدين ترتيب بسيارى از نوشته هاى پيشينيان را به نابودى سپرده است. البته موانع بزرگى همچون قانون «حق مالكيت معنوى» (كپى رايت) كه امروزه براى پشتيبانى از ناشران و نويسندگان حرفه اى كتاب هاى چاپى وضع شده است بر سر راه ديجيتالى كردن علوم بشر خودنمايى مى كند كه به نظر مى رسد بايد چاره اى اساسى براى آن انديشيده شود.
منبَع : سایت  http://www.ayandehnegar.org

 

 

كتابداران به عنوان متخصصان اطلاعاتي

 

كتابداران به عنوان متخصصان اطلاعاتي، براي اينكه به گونه اي مناسب درجهت رشد حرفه اي خود روزآمد بمانند، لازم است كه درجريان تازه ترين پيشرفتها درزمينه فناوريهاي اطلاعاتي كه مرتبط با علوم كتابداري و اطلاع رساني هستند، باشند.كتابداران براي فراهم كردن اطلاعات مورد نياز كاربران كتابخانه هايشان، بايد به آگاهي آنها برسانند كه چه اطلاعات تازه اي دردسترس است. اين امر به وسيله استفاده ازخبرنامه ها، عرضه انتشارات مختلف يا طراحي وب سايتهاي گوناگون و … امكانپذيراست.با اين وجود، شكل ديگري ازارتباطات اينترنتي وجود دارد كه سبب شده ارتباط بين كاربران و كتابخانه ها ساده تر و سريعترشود و آن وسيله،((وبلاگ)) است. وبلاگ يا بلاگ، صفحه وب روزآمدشده اي است كه به عنوان يك نشريه پيوسته شناخته ميشود. اين رسانه، يك دفتر يادداشت پيوسته است كه ارسالهاي روزانه مطالب را دربرميگيرد و بيشتر شامل پيوندهايي به سايرسايتهاميباشد.وبلاگها به اعضايي ازيك جامعه اجازه ميدهند تا به آساني به تبادل اطلاعات با يكديگر بپردازند.
وبلاگها سريع جاي خود را دركتابخانه ها پيدا كردند؛ هرچند هنوز به طوردقيق مشخص نيست كه چه مقدار وبلاگ كتابداري وجود دارد . برخي كتابخانه ها هستند كه دروب سايت خود داراي وبلاگ به عنوان يك ضميمه هستند.كتابداران بسياري هم به انتشار وبلاگهاي خود اقدام كرده اند.دنياي كتابداري و اطلاع رساني صاحب صدها وبلاگ است كه به انعكاس موضوعات متنوع درزمينه كتابخانه ها و كتابداري و اطلاع رساني ميپردازند. دراين نوشتار به طورمختصر به معرفي تعدادي از وبلاگهاي كتابداري و اطلاع رساني خواهيم پرداخت.

شغل کتابداران سیستم ها و تعیین جایگاه سازمانی 

هدف از انجام این پژوهش تهیه و پیشنهاد شرح شغل کتابداران سیستم ها و تعیین جایگاه سازمانی آنان در کتابخانه های مرکزی دانشگاه های ایران می باشد.  در این پژوهش برای گردآوری داده ها از دو روش مطالعات کتابخانه ای و نظر سنجی استفاده شد. ابزار گردآوری داده ها نیز پرسشنامه ای بود که به منظور همین پژوهش ساخته شد. جامعه پژوهش نیز عبارتند از: تمامی مدیران و مسئولین بخش های اطلاع رسانی کتابخانه های مرکزی دانشگاه های کشور. در نهایت پس از گردآوری داده ها و تحلیل نظرات مدیران و کتابداران زیر پوشش تحقیق، مناسب ترین شرح شغلِ پیشنهادی برای کتابداران سیستم ها در کتابخانه های مرکزی دانشگاه های ایران بدست آمد. این شرح شغل شامل وظایف، مهارت ها، ویژگی ها، شرایط احراز شغل، عوامل و ابزار کار، شرایط محیط کار، توانایی های فکری و جسمی و فناوری های مورد نیاز می باشد.

تعريف كتابداري

 

از ابتداي شكل گيري كتابخانه ، اعم از كتابخانه هاي الواح گلي و طومارهاي پاپيروسي و كتابهاي پوستي و سپس كتابخانه هاي مجموعه هاي نسخ خطي و چاپي و تا اواخر قرن نوزدهم ، كتاب دار حافظ و نگهبان كتابها محسوب مي شد . هر چند از ابتدا اغلب افراد با نفوذ و صاحب منصب در اين كتابخانه ها مشغول به كار بودند ، هيچ گاه به آن عنوان يك حرفه يا آن علم مثل حرفه و علم طبابت و كيميا گري توجه نمي شد . اما از اواخر قرن نوزدهم و اوايل قرن بيستم با توجه به گسترش آموزش و حركتهاي اجتماعي در ضمينه هاي مختلف ، كتابخانه و كتابداري دچار تحول گشت  و بتدريج راه خود را به منزله يك علم هموار كرد در اين تقيير و تحول با ايجاد آموزشهاي رسمي در مدارس عالي و دانشگاها و شكل گيري انجمنهاي علمي و حرفه اي به تدريج جايگاه واقعي اين رشته شكل گرفت ميتوان اين تعريف را از كتابداري ارائه داد : كتابداري دانشي است كه كاركردهاي ويژه گرد آوري ، سازماندهي و اشاعه دانش را با اعمال روشهاي مديريت بر عهده دارد .